Woord & Argument

Een kwalijke aanraking? Onlangs wees een van mijn zonen mij terecht toen ik zacht de bovenarm van een vriendelijke, behulpzame serveerster aantikte. Mijn onmiddellijke reactie was er een van "oei, verkeerd, niet doen!". Het voorval bleef mij achtervolgen en liet mij niet los. Was het een nagalmen van een covid advies toen aanraken gelijk stond aan dodelijk besmet worden? Beging ik onbewust een overtreding? Maakte ik mij schuldig aan een Me Too incident? Jammer genoeg vergat ik, overweldigd door het moment, te vragen wat ik, waarom beter niet deed? Vanwaar die aanraking? Waar was ik mij niet bewust van? Wat ligt verscholen achter deze aanraking? Ik vermoed dankbaarheid. De welwillende vriendelijkheid waarmee de mevrouw ons te woord stond en ons geduldig doorheen de uitgebreide menukaart hielp, riep bij mij een gevoel van dankbaarheid op. Volgens Spinoza is dankbaarheid een streven van liefde om wel te doen wie ons een weldaad heeft bewezen. Ik vermoed dat dit is wat mijn a...

In een recent interview in de Standaard citeert Pascal Smet, de dichter en schrijver Cees Buddingh: " Inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraken zonder uitzicht ". (1) Een kernachtig geformuleerde stijlfiguur (Gnome) die ongetwijfeld op instemming kan rekenen. Immers, een oplossing voor een probleem vind je zelden zonder inzicht in het probleem. Maar geldt dit ook voor situaties waarin burgers inspraak verleend wordt? Geldt dit ook voor situaties waarin burgers betrokken worden bij het voorbereiden, vormen of uitvoeren van beleid? Is het inderdaad verstandig inspraak te beperken tot de mensen die "inzicht" in de materie hebben? Is het waar dat inspraak zonder inzicht leidt tot uitzichtloze situaties? Het citaat bouwt verder op een scherpe tegenstelling tussen weten en niet-weten; tussen mensen met kennis en mensen die niet over kennis beschikken; tussen mensen met of zonder intellectuele vaardigheden. Het citaat stelt dat de onwetende geen zinvolle bijdrage kan le...

Achter een verzameling woorden schuilt meestal een gedachte. Ik herinner mij de woorden niet meer, maar de achterliggende gedachte laat mij niet los  (1) . Ze inspireert mij te begrijpen wat ik voorheen niet zag. Het is namelijk niet moeilijk iemand leuk te vinden die je begrijpt, iemand die voelt wat jij voelt. Maar anders is het als empathie tekortschiet: je hebt dan iets anders nodig om de ander leuk te vinden. Het voelt bijzonder als je iemand ontmoet die voelt wat jij voelt. Ervaringen worden belevenissen die wij bij elkaar herkennen en ons geloof in een zielsverwantschap versterken. Ongetwijfeld is empathie ons hier behulpzaam. Wellicht liggen zulke ervaringen aan de basis van ons liefdesverlangen. Een hunkering naar een herstelvan een eenheid die, toen wij mensen te machtig werden, door de goden verbroken werd. Wat ons dan rest is een romantische hunkering naar verbondenheid en begrip. Als het ons aan empathie ontbreekt snelt Eros ons te hulp. Als haar scherpe pijlen doeltre...

Onlangs ontving ik een bijzonder geschenk. Niet enkel het geschenk zelf, maar ook de begeleidende, in koper gegraveerde, tekst trof mij: "De waardevolheid schuilt niet in het pasklaar antwoord, maar wel in het gesprek en de deugdelijke denkhouding" . Met deze gedachte herinnerde M. mij aan de talrijke gesprekken die wij in het verleden hadden. Onwillekeurig moest ik terugdenken aan wat Aristoteles (1) schrijft over praktische redeneren en handelen (phronèsis): de vaardigheid om naar behoren te delibereren over de dingen die bijdragen tot een goed leven en er vervolgen naar handelen (praxis). Nadenken over wat kan bijdragen tot een goed leven behoort, althans volgens Aristoteles, tot het domein van de praktische wijsheid. Het domein waar, in tegenstelling tot wetenschappelijke kennis (épisteme), vragen over het persoonlijk leven aan de orde zijn.  Wat vind ik belangrijk in mijn leven: vriendschap, liefde, maatschappelijke erkenning en/of familiale verbondheid? Wat zijn de waa...

Een tijdje geleden las Hilde mij een passage voor uit een werk van psychiater en psychotherapeut Irvin Yalom. Ik vermoed dat ze dit een voor mij toepasselijke passage vond: " Een goede therapeut ontwikkelt voor elke patiënt een nieuwe therapie " (1) Ik herken mij in deze gedachte en realiseer mij dat een cliënt zich geholpen voelt bij de therapie die zich niet laat herhalen. Dit uniek zijn staat, althans volgens Yalom, haaks op protocol-gestuurde therapieën. Sterker nog, de trend naar een protocol-gestuurde therapie is rampzalig voor de psychotherapie: " Zo zijn er gezondheidsorganisaties,..., die eisen dat de therapeut een voorgeschreven plan voor therapie volgt, soms zelfs met een lijst van onderwerpen die in elk van de toegepaste sessies afgewerkt moeten worden. De winst-hongerige managers van de gezondheidszorg en hun misleide deskundige adviseurs gaan ervan uit dat het succes van een therapie functie is van de verkregen of verstrekte informatie in plaats van iets da...

Opera en Filosofie.  Je ziel verliezen of vasthouden aan de waarheid? Enkele dagen geleden woonde ik een voorstelling bij in de Opera van Antwerpen: Satyagraha. Een opera van Philip Glass over het leven van Ghandi en zijn idee van geweldloos verzet door ' vast te houden aan de waarheid':  https://youtu.be/GhInqEMye0g Zelden zag ik dans en muziek zo naadloos in elkaar overvloeien en weerwerk bieden aan de oorlogsretoriek waarin Europa dreigt vast te lopen. Zelden zag ik een operavoorstelling die mij zo troostend toesprak: " Als ik wanhoop, dan bedenk ik dat, door de hele geschiedenis heen, waarheid en liefde altijd hebben overwonnen. Er zijn tirannen geweest en moordenaars, en hoewel ze soms onoverwinnelijk lijken, aan het einde verliezen ze altijd. Onthoud dat - altijd".    Mahatam Gandhi, geciteerd in 'Satyagraha', een uitgave van het Opera ballet van Vlaanderen, Antwerpen Barbara Skarga, een Poolse filosofe, die op 25 jarige leeftijd door het Russisch leger...